هنرمند

فرهاد مهراد

Farhad Mehrad

در گاه‌شمار

فرهاد مهراد (۱۳۲۲–۱۳۸۱) خواننده و نوازندهٔ گیتار و پیانو اهل تهران بود. کارش را با اجرای ترانه‌های غربی آغاز کرد و در دههٔ چهل به بلک‌کتس پیوست؛ سپس با ترانه‌هایی چون «مرد تنها» و «جمعه» به فارسی خواند. در انتخاب شعر سخت‌گیر بود: می‌خواست به کلامی که می‌خواند اعتقاد داشته باشد و شنونده واژه‌هایش را روشن بشنود.۶۷۸

پس از انقلاب ۱۳۵۷ از ادامهٔ کار منع شد، اما در خانه موسیقی می‌ساخت. سرانجام با «خواب در بیداری» و «برف» بازگشت؛ آلبوم‌هایی که در آن‌ها بر شعر آهنگ ساخته بود. پوران گلفام، همسرش، برای گرفتن مجوزها و برگزاری برنامه‌هایش تلاش می‌کرد و پس از مرگ او ضبط‌های به‌جامانده‌اش را با شنوندگان قسمت کرد.۶۷۹

آثار

۱۲ اثر، از قدیمی‌ترین. برای دیدن جزئیات و منابع هر اثر، آن را انتخاب کنید.

  1. طرح جلد خواب در بیداری۱۳۷۲ / ۱۳۷۳خواب در بیداری
  2. طرح جلد برف۱۳۷۶ / ۱۳۷۷برف
  3. طرح جلد مجموعه 159 فرهاد۱۳۸۲مجموعه 159 فرهاد
  4. طرح جلد کنسرت فرهاد - وین۱۳۹۹کنسرت فرهاد - وین
  5. طرح جلد مرد تنها۱۴۰۰مرد تنها
  6. طرح جلد کنسرت فرهاد- تهران۱۴۰۰کنسرت فرهاد- تهران
  7. طرح جلد Farhad in Black Cats: Studio B Show۱۴۰۱Farhad in Black Cats: Studio B Show
  8. طرح جلد ECHOES OF MY MIND۱۴۰۲ECHOES OF MY MIND
  9. طرح جلد The Covers Collection III: Studio SketchesThe Covers Collection III: Studio Sketches
  10. طرح جلد The Covers Collection II: Whispers at HomeThe Covers Collection II: Whispers at Home
  11. طرح جلد The Covers Collection I: Youth EchoesThe Covers Collection I: Youth Echoes
  12. طرح جلد SWEET AS YOU ARE۱۴۰۴SWEET AS YOU ARE
اثربستن
طرح جلد خواب در بیداری
طرح جلد: Apple Music۱۲

۱۳۷۲ / ۱۳۷۳

خواب در بیداری

Khab Dar Bidari

تاریخ انتشار
۱۳۷۲۷
۱۳۷۳۷
تاریخ‌ها در منابع یکسان نیستند؛ تاریخ یک نسخه ممکن است با انتشار نخستین اثر تفاوت داشته باشد.
پدیدآورندگان
فرهاد مهراد (تهیه‌کننده)۷۱۳
اثربستن
طرح جلد برف
طرح جلد: Apple Music۱۶

۱۳۷۶ / ۱۳۷۷

برف

Barf

تاریخ انتشار
۱۳۷۶۷
۱۳۷۷۸
تاریخ‌ها در منابع یکسان نیستند؛ تاریخ یک نسخه ممکن است با انتشار نخستین اثر تفاوت داشته باشد.
پدیدآورندگان
فرهاد مهراد و آندرانیک (تنظیم‌کننده)۷۸
اثربستن
طرح جلد مجموعه 159 فرهاد
طرح جلد: www.farhadmehrad.org۷

۱۳۸۲

مجموعه 159 فرهاد

تاریخ انتشار
۱۳۸۲۷
ناشر
Red Line۷
پدیدآورندگان
فرهاد مهراد۷
اثربستن
طرح جلد کنسرت فرهاد - وین
طرح جلد: www.farhadmehrad.org۷

۱۳۹۹

کنسرت فرهاد - وین

Live in Vienna, 1993

تاریخ انتشار
۱۳۹۹۷
پدیدآورندگان
فرهاد مهراد۷
اثربستن
طرح جلد مرد تنها
طرح جلد: Apple Music۲۲

۱۴۰۰

مرد تنها

Mard-E Tanha

تاریخ انتشار
۱۴۰۰۷
پدیدآورندگان
فرهاد مهراد۷
اثربستن
طرح جلد کنسرت فرهاد- تهران
طرح جلد: www.farhadmehrad.org۷

۱۴۰۰

کنسرت فرهاد- تهران

Live In Tehran, 1998

تاریخ انتشار
۱۴۰۰۷
پدیدآورندگان
فرهاد مهراد۷
اثربستن
طرح جلد Farhad in Black Cats: Studio B Show
طرح جلد: www.farhadmehrad.org۷

۱۴۰۱

Farhad in Black Cats: Studio B Show

تاریخ انتشار
۱۴۰۱۷
پدیدآورندگان
فرهاد مهراد۷
اثربستن
طرح جلد ECHOES OF MY MIND
طرح جلد: www.farhadmehrad.org۷

۱۴۰۲

ECHOES OF MY MIND

تاریخ انتشار
۱۴۰۲۷
پدیدآورندگان
فرهاد مهراد۷
اثربستن
طرح جلد The Covers Collection III: Studio Sketches
طرح جلد: www.farhadmehrad.org۷

۱۴۰۳

The Covers Collection III: Studio Sketches

تاریخ انتشار
۷
پدیدآورندگان
فرهاد مهراد۷
اثربستن
طرح جلد The Covers Collection II: Whispers at Home
طرح جلد: www.farhadmehrad.org۷

۱۴۰۳

The Covers Collection II: Whispers at Home

تاریخ انتشار
۷
پدیدآورندگان
فرهاد مهراد۷
اثربستن
طرح جلد The Covers Collection I: Youth Echoes
طرح جلد: www.farhadmehrad.org۷

۱۴۰۳

The Covers Collection I: Youth Echoes

تاریخ انتشار
۷
پدیدآورندگان
فرهاد مهراد۷
اثربستن
طرح جلد SWEET AS YOU ARE
طرح جلد: www.farhadmehrad.org۷

۱۴۰۴

SWEET AS YOU ARE

تاریخ انتشار
۱۴۰۴۷
پدیدآورندگان
فرهاد مهراد۷

زندگی و کار

سال‌های نخست

فرهاد در سال ۱۳۲۲ در تهران به دنیا آمد. در کودکی پشت در اتاق برادرش می‌نشست و به تمرین ویولن او و دوستانش گوش می‌داد. خانواده برایش ویولنسل خریدند، اما آموزش او بیش از چند جلسه دوام نیاورد. در مدرسه می‌خواست ادبیات بخواند، ولی عمویش او را به تحصیل در رشتهٔ طبیعی واداشت. فرهاد سرانجام در کلاس یازدهم مدرسه را ترک کرد.۶

پس از ترک تحصیل، در کنار گروهی از نوازندگان ارمنی نواختن را با گوش آموخت و گیتاریست همان گروه شد. در سفری به جنوب برای اجرا در باشگاه شرکت نفت، سرپرست گروه از او خواست جای خوانندهٔ غایب را بگیرد. فرهاد به ایتالیایی، فرانسوی و انگلیسی می‌خواند و به تلفظ واژه‌ها دقت می‌کرد. در سال ۱۳۴۲ در برنامهٔ تلویزیونی «واریته استودیو ب» خواند و پس از آن در کنسرتی در امجدیهٔ تهران چند ترانه را با گیتار اجرا کرد.۶

بلک‌کتس

در سال ۱۳۴۵ به بلک‌کتس در کلاب کوچینی تهران پیوست؛ در گروه می‌خواند و گیتار و پیانو می‌نواخت. منوچهر اسلامی، نوازندهٔ ترومپت گروه، به یاد می‌آورد که فرهاد نت نمی‌دانست، اما با چند بار زمزمهٔ شعر ساز و صدایش را با گروه هماهنگ می‌کرد. با این همه، به احترام دیگر نوازندگان به تمرین می‌آمد.۶

در همین سال‌ها «اگه یه جو شانس داشتیم» را برای دوبلهٔ فارسی «بانوی زیبای من» خواند. بعدها وقتی در مصاحبه‌ها از نخستین ترانهٔ فارسی‌اش می‌پرسیدند، از آن نام نمی‌برد. مدتی بعد از بلک‌کتس جدا شد و به دیدن خواهرش در انگلستان رفت. سفر قرار بود دو ماه طول بکشد، اما بیش از یک سال ماند و در کافه‌های لندن اجرا کرد. یکی از تهیه‌کنندگان انگلیسی پیشنهاد ضبط آلبومی را به او داد، ولی فرهاد آن را پی نگرفت.۹۶

ترانه‌های فارسی

در سال ۱۳۴۸ یا ۱۳۴۹، اسفندیار منفردزاده، آهنگسازی که صدای فرهاد را در کوچینی شنیده بود، از او خواست برای فیلم «رضا موتوری» مسعود کیمیایی بخواند. فرهاد تمایلی نداشت؛ فکر می‌کرد صدایش برای ترانهٔ فارسی مناسب نیست. منفردزاده قول داد اگر نتیجه را نپسندید، نوار را پاک کند و سراغ خوانندهٔ دیگری برود. فرهاد «مرد تنها» را با شعر شهیار قنبری و همراه ارکستر زنده در استودیو ضبط کرد و از نتیجه راضی بود.۶۱۰۹

زمستان ۱۳۴۹ همین سه نفر «جمعه» را برای فیلم «خداحافظ رفیق» امیر نادری ساختند. منفردزاده بعدها گفت آهنگ را برای سیاهکل ساخته بود، اما چیزی به آن دو نگفت: از قنبری ترانه‌ای دربارهٔ دلگیری غروب جمعه خواست و از فرهاد خواست آن را بخواند. فرهاد هم گفته است با حال‌وهوای آن روزها و گرایش‌های منفردزاده حدس‌هایی می‌زد، اما هیچ‌وقت دربارهٔ آن حرفی میانشان نبود. منفردزاده در سال ۱۳۵۷ به مناسبت واقعهٔ ۱۷ شهریور تنظیم تازه‌ای از ترانه را با نام «جمعه برای جمعه» ضبط کرد.۱۰۹

فرهاد ترانه‌های فارسی کمی خواند. می‌خواست شعری را انتخاب کند که به آن اعتقاد داشته باشد و زبان حالش باشد. «آینه‌ها»، یکی از همین ترانه‌های نخستین، از چند بار خواندن «مسخ» کافکا با ترجمهٔ صادق هدایت به دست اردلان سرفراز پدید آمد. سرفراز نام کتاب را بر شعرش گذاشت و آن را به هر دو نویسنده پیشکش کرد.۶۸

همکاری فرهاد و منفردزاده در دههٔ پنجاه ادامه پیدا کرد. «کودکانه»، که به «بوی عیدی» هم معروف است، با شعر قنبری دربارهٔ نوروز ساخته شد. منفردزاده متل قدیمی «گنجشکک اشی‌مشی» را پیش‌تر با صدای پری زنگنه در «گوزن‌ها» به کار برده بود و آن را برای فرهاد دوباره تنظیم کرد. «سقف» با شعر ایرج جنتی عطایی در فیلم «ماهی‌ها در خاک می‌میرند» به کار رفت و ضبط «شبانه ۲» سرانجام در شهریور ۱۳۵۷ ممکن شد.۱۰۱۱۸

پس از انقلاب

در نخستین روزهای پس از انقلاب، تلویزیون «وحدت» را با صدای فرهاد پخش کرد؛ شعری از سیاوش کسرایی که منفردزاده برایش آهنگ ساخته بود. بااین‌حال، پس از آن فرهاد از ادامهٔ کار منع شد و درخواست‌های مکررش برای انتشار دوبارهٔ آثارش به نتیجه نرسید. گلفام بیشتر کارهای گرفتن مجوز و هماهنگی برنامه‌ها را پی می‌گرفت و فرهاد در خانه آهنگ می‌ساخت.۱۰۱۱۹۶

در سال ۱۳۷۱ در وین دوباره مقابل تماشاگران کنسرت خواند. گذشته از ترانه‌های قدیمی، سه قطعه را که هنوز منتشر نکرده بود اجرا کرد: «کوچ بنفشه‌ها»، «خیال خوشی» و «خواب در بیداری». ضبط این کنسرت باقی مانده است.۷

سرانجام در سال ۱۳۷۲ برای «خواب در بیداری» مجوز گرفت؛ نخستین آلبومش که پس از انقلاب در ایران منتشر شد. در آن ترانه‌های قدیمی فارسی و بازخوانی‌های انگلیسی را با آهنگ‌های تازه بر شعرهای مهدی اخوان ثالث، محمدرضا شفیعی کدکنی، خوآن رامون خیمنس و ویلیام شکسپیر همراه کرد.۶۷

هنگام آهنگسازی، متن شعرها را هم تغییر می‌داد. برای «تو را دوست دارم» مصرع‌هایی از اخوان ثالث برگزید و مصرع‌هایی از خودش به آن افزود. شعر خیمنس را برای «خواب در بیداری» به متن تازه‌ای بدل کرد و «کوچ بنفشه‌ها»ی کدکنی را برای نشستن بر ملودی‌اش بازنوشت. این دقت به واژه‌ها در خواندن او هم بود: می‌گفت چه فارسی بخواند و چه انگلیسی، می‌خواهد شنونده با یک بار گوش‌دادن همهٔ واژه‌ها را بفهمد.۸

بازگشت او به صحنهٔ تهران در دی ۱۳۷۳، در سینما سپیده بود. مسئولان اجازهٔ تبلیغ، چاپ بلیت، عکاسی و فیلم‌برداری نمی‌دادند و گفته بودند «گنجشکک اشی‌مشی» را نخواند. تماشاگران سالن را پر کردند و فرهاد همان ترانه را هم خواند.۹۸

برف و سال‌های پایانی

آلبوم بعدی فرهاد هم گرفتار مخالفت با صدور مجوز شد. او در سال ۱۳۷۶، هنگام سفری برای اجرای کنسرت به آمریکا، «برف» را در آنجا ضبط و منتشر کرد. آلبوم یک سال بعد در ایران مجوز گرفت. بیشتر آهنگ‌ها را خودش ساخته بود و شعرهایی از نیما یوشیج، ابوسعید ابوالخیر، اسماعیل خویی و فریدون رهنما را می‌خواند.۷۸

می‌خواست آلبوم را با ارکستر ضبط کند، اما توان مالی‌اش را نداشت. آندرانیک در تنظیم‌ها از سینتی‌سایزر و صداهای نمونه‌برداری‌شده استفاده کرد. بعضی قطعه‌ها همراهی ساده‌تری داشتند: فرهاد «گل یخ»، بازخوانی «Edelweiss»، را به فارسی و انگلیسی با گیتار خودش خواند.۸

شعرها از راه‌های گوناگون به او می‌رسیدند. گلفام به یاد می‌آورد که فرهاد شعر فریدون رهنما را نخست روی سنگ قبر شاعر دیده بود و به همین دلیل نام «کتیبه» را برای ترانه انتخاب کرد. برای «وقتی که بچه بودم» هم متن خویی را بسیار تغییر داد؛ بخش‌هایی را حذف کرد و بخش‌هایی را دوباره نوشت. در آذر ۱۳۷۷ در هتل شهر تهران «کتیبه» و «گاندی» را در کنسرتی خواند که صدای آن ضبط شد.۸۷

پس از آن در فکر «آمین» بود؛ آلبومی از ترانه‌های کشورها و زبان‌های مختلف. بیماری فرصت تکمیلش را نداد. فرهاد پس از درمان در ایران و فرانسه، در ۹ شهریور ۱۳۸۱ در پاریس درگذشت و در گورستان تیه به خاک سپرده شد.۶

پس از مرگ

گلفام ابتدا نمی‌خواست طرح‌هایی را که فرهاد هنگام تمرین در خانه ضبط کرده بود منتشر کند؛ می‌دانست کیفیت صدا چقدر برای او اهمیت داشت. بعد تصمیم گرفت آن‌ها را با شنوندگان قسمت کند. این ضبط‌ها بخشی از «مجموعه ۱۵۹ فرهاد» شدند که در سال ۱۳۸۲ در پنج سی‌دی منتشر شد و اجراهای فارسی و غیرفارسی را کنار هم گذاشت. مجموعه با «بانوی گیسوحنایی» پایان می‌یابد؛ ضبطی خانگی از بازپرداخت فرهاد بر شعری از ناظم حکمت با ترجمهٔ احمد پوری.۷۸

خانوادهٔ او نوارهای دیگری هم نگه داشته بودند. ناهید، خواهر فرهاد، زمانی فهرستی از ترانه‌های محبوبش را فرستاده و از او خواسته بود آن‌ها را بخواند و به لندن بفرستد. ناهید کاست را نگه داشت و در سال ۱۳۸۷ به گلفام سپرد. انتشار محدود آن به‌دلیل کیفیت صدا متوقف شد.۷

گلفام در سال ۱۳۹۱ «خانهٔ فرهاد» را در موزهٔ سینمای تهران برپا کرد تا وسایل شخصی او در دسترس بازدیدکنندگان باشد. ترانه‌هایی که ناهید نگه داشته بود، سرانجام در سال ۱۴۰۴ با نام Sweet as You Are منتشر شدند.۱۱۷

رویدادها

اجراها، همان‌طور که محل اجرا اعلام کرده است، از قدیمی‌ترین.

  1. ۱۳۷۱کنسرت فرهاد در وین۷
  2. ۱۳۷۳ دیکنسرت فرهاد در سینما سپیده۹۸
  3. ۱۳۷۷ آذرکنسرت فرهاد در هتل شهر تهران۷

منابع

  1. ۱
    گالری تصاویر فرهاد · www.farhadmehrad.org
    ۲ نقل‌قول
    گالری تصاویر فرهاد
    تاریخ مراجعه: ۲۷ مهر ۱۴۰۵
    https://www.farhadmehrad.org/gallery/005.jpg
    تاریخ مراجعه: ۲۷ مهر ۱۴۰۵
  2. ۲
    Farhad Mehrad official website · Farhad Mehrad official website
    ۳ نقل‌قول
    https://music.apple.com/us/artist/farhad-mehrad/320096127
    تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    https://open.spotify.com/artist/5dOnuILcq3uFLKaBMIFokr
    تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    https://www.youtube.com/channel/UCQjPEqBtzgoLw7wU97pWcEA
    تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
  3. ۳
    ‎Farhad Mehrad - Apple Music · Apple Music
    یک نقل‌قول
    ‎Farhad Mehrad - Apple Music
    تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
  4. ۴
    Listen to Farhad Mehrad Songs | Spotify · Spotify
    یک نقل‌قول
    Listen to Farhad Mehrad Songs | Spotify
    تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
  5. ۵
    Farhad Mehrad - Onderwerp - YouTube · YouTube
    یک نقل‌قول
    Farhad Mehrad - Onderwerp - YouTube
    تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
  6. ۶
    بیو گرافی - فرهاد مهراد · Farhad Mehrad official website
    ۱۸ نقل‌قول
    روز بيست و نهم دي ماه 1322 در تهران متولد شد.
    تاریخ مراجعه: ۲۷ مهر ۱۴۰۵
    روز بيست و نهم دي ماه 1322 در تهران متولد شد.
    Official biography, birth · تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    از سال ۴۵ همكاري فرهاد با گروه black cats در كلاب كوچيني آغاز ميشود.
    تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    فرهاد به عنوان خواننده و نوازنده گیتار و پیانو.
    تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    فرهاد پس از 2 سال معالجه در ايران و فرانسه ،در سن 59 سالگي روز نهم شهريور 1381 در شهر پاريس بر اثر بيماري هپاتيت درگذشت. پيكر فرهاد در آغوش خاك آرامگاه Thiais پاريس خفته است.
    Official biography, death · تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    از سال ۴۵ همكاري فرهاد با گروه black cats در كلاب كوچيني آغاز ميشود. شهبال شب پره (پركاشن) ،شهرام شب پره (گيتار)، هامو(گيتار)،حسن شماعي زاده (ساكسيفون) و منوچهر اسلامي (ترومپت) و فرهاد به عنوان خواننده و نوازنده گیتار و پیانو.
    Official biography, blackcats · تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    پس از “مرد تنها“ تعداد محدودي ترانه يعني ترانه هاي “جمعه“،“هفته خاكستري“،“آيينه ها“ را خواند. او هميشه معتقد بود بايد شعري را بخواند كه خود به آن اعتقاد دارد و در واقع آن شعر بايد به شكلي زبان حال او باشد.
    Official biography, poetry · تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    پس از انقلاب فرهاد، از ادامه كار منع و تقاضاهاي چندباره او براي انتشار مجدد آثارش با مخالفت روبرو شد.
    Official biography, restriction · تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    فرهاد در این سالها در منزل به ساخت آثار جدید مشغول بود تا اینکه بالاخره سال 1372 پس از 15 سال آلبوم جديد فرهاد،“خواب در بيداري“،مجوز انتشار دريافت كرد
    Official biography, khab-permission · تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    سه سال بيشتر نداشت كه به دلیل علاقه اش به موسيقي پشت در اتاق برادرش می نشست و تمرين ويلون او و دوستانش را گوش می کرد. چندی بعد يكي از دوستان برادرش متوجه علاقه فرهاد به موسيقي ميشود و از خانواده او ميخواهد كه سازي براي او تهيه كنند. با اصرار برادر بزرگتر يك ويلون سل براي او تهيه ميكنند و تمرينات فرهاد آغاز ميشود. عمراین تمرينات ازچند3 جلسه فراتر نرفت،
    Official biography, childhood · تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    در سالهای مدرسه استعداد او در زمينه ادبيات آشكار و ادبيات تبديل به دلمشغولي او ميشود و در آستانه ورود به دبيرستان تمايل به تحصيل در رشته ادبيات پيدا ميكند. اما عليرغم نمرات ضعيفش در دروسي غير از ادبيات و زبان انگليسي ،مخالفت عموي بزرگش در غياب پدر، او را مجبور به ادامه تحصيل در رشته طبيعي ميكند و عاقبت دلسپردگي به ادبيات و بي علاقگي به رشته طبیعی سبب ميشود تا در كلاس يازدهم ترك تحصيل كند.
    Official biography, school · تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    پس از ترك تحصيل با يك گروه نوازنده ارمني آشنا ميشود و با استفاده از سازهاي آنان به صورت تجربي نواختن را مي آموزد و مدتي بعد به عنوان نوازنده گيتار در همان گروه شروع به فعاليت ميكند. گروه راهي جنوب ميشود تا در باشگاه شركت نفت برنامه اجرا كنند و اولين شب اجراي برنامه رهبر گروه به بهانه غيبت خواننده گروه از فرهاد ميخواهد تا او جاي خواننده را پر كند.
    Official biography, learning · تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    وسواس شديد فرهاد در اداي صحيح كلمات و آشنايي او با ادبيات ملل چنان در كار او موثر بود كه وقتي ترانه اي به زبان ايتاليايي ،فرانسوي و يا انگليسي اجرا ميكرد كمتر كسي باور ميكرد كه زبان مادري اين هنرمند فارسي باشد و همين خصوصيت باعث درخشش گروه و تمديد مدت برنامه گروه ارمني شد.
    Official biography, singing with the Armenian group · تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    مدتي بعد فرهاد فعاليت انفرادي خود را آغاز ميكند و براي اولين بار در سال 42 راهي برنامه تلويزيوني “واريته استوديو ب “ ميشود و مخاطبان بيشتري مي يابد. کمی بعد فرهاد در يكي از كنسرتهاي بزرگي كه به مديريت مجله “اطلاعات جوانان“ در امجديه تهران برگزار شد هنرنمايي كرد. در اين برنامه فرهاد چند ترانه با گيتار اجرا ميكند و بيش از پيش مورد توجه تماشاگران قرار ميگيرد.
    Official biography, television · تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    منوچهر اسلامي كه از فرهاد به عنوان پايه اصلي Black Cats ياد ميكند با اشاره به استعداد فرهاد مي گويد:“فرهاد با اينكه نت نميدانست و موسيقي را از راه گوش آموخته بود نياز چنداني به تمرين نداشت.او با چند بار زمزمه كردن شعر ،ساز و صدايش را با بقيه گروه هماهنگ ميكرد.در واقع او به احترام ديگر اعضا در جلسات تمرين حاضر مي شد.“
    Official biography, eslami · تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    پس از مدتی فرهاد، از بلک کتز جدا و برای دیدار خواهرش راهي انگلستان شد. در طول سفر كه در ابتدا قرار بود 2 ماه به طول انجامد فرهاد در چند کافه لندن به اجرای برنامه مشغول می شود. در این میان يكي از تهيه كنندگان سرشناس انگليسي به سراغ او مي آيد و پيشنهاد انتشار آلبومي با صداي فرهاد را مطرح ميكند. اما فرهاد به دلایل مختلف پیگیر این پیشنهاد نمیشود و انتشار این آلبوم در حد حرف باقي میماند و سفر 2 ماهه بيش از يكسال به طول می انجامد.
    Official biography, london · تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    سال 48 فرهاد ترانه “مرد تنها“ ،با شعر شهيار قنبري و موسيقي اسفنديار منفردزاده،را براي فيلم “رضا موتوري“ ميخواند.
    Official biography, Mard-e Tanha; differs from composer chronology · تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    چندی پس از آن، فرهاد درصدد تهيه آلبومي با نام “آمين“ كه ترانه هايي از كشورها و زبانهاي مختلف را در خود جاي ميداد ،برآمد. از مهر ماه 1379 علائم بيماري جدي در فرهاد پدیدارشد، اما او از حركت بازنايستاد. آن روزها هيچ چيز جز مرگ نمي توانست او را از تهيه آلبوم “ آمين“ بازدارد ،كه بازداشت…
    Official biography, amin · تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
  7. ۷
    آثار فرهاد مهراد · Farhad Mehrad official website
    ۶۷ نقل‌قول
    این آلبوم شامل آثار ضبط شده پیش از انقلاب در دهه چهل خورشیدی است. فرهاد که در آن دوره عضو گروه بلک کتز بوده است، به همراه دیگر اعضای گروه به برنامه تلویزیونی "استودیو ب" دعوت میشوند و آثار مطرح غربی در آن دوره را بازخوانی می کنند. دسترسی به هشت قطعه از آثار اجرا شده در این برنامه تلویزیونی میسر شده است که پس از پالایش صدا اکنون به انتشار رسیده است.
    Official discography, studio-b · تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    آلبوم خواب در بیداری اولین آلبومی است که فرهاد پس از انقلاب در ایران منتشر کرد. آثار موجود در این آلبوم شامل بازخوانی چند آهنگ قدیمی مربوط به پیش از انقلاب، بازخوانی چند آهنگ انگلیسی معروف و از همه مهم تر آثار جدیدی است که فرهاد خود آهنگسازی و تنظیم آنها را بر اساس اشعاری از محمد رضا شفیعی کدکنی، مهدی اخوان ثالث، خوآن رامون خیمنس و ویلیام شکسپیر انجام داده است. این آلبوم در زمان انتشار در سال 1373 برای مدتی تبدیل به پرفروش ترین آلبوم در ایران شد.
    Official discography, khab · تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    پس از انتشار آلبوم "خواب در بيداري" ، با رد درخواست های فرهاد برای دریافت مجوز انتشار آلبومی جدید، او كه از انتشار آلبوم بعدي خود در ايران نااميد شده بود در سال 1376 در حالی که برای اجرای اجرای کنسرت به آمریکا سفر کرده بود ،آلبوم "برف" را در این کشور ضبط و منتشر كرد، اين آلبوم يك سال بعد در ايران نیز اجازه انتشار یافت. فرهاد در این آلبوم به سراغ اشعاری از گاندی، ابوسعید ابوالخیر، اسماعیل خویی، فریدون رهنما، ملک الشعرای بهار رفته و آهنگسازی اکثر قطعات را خود برعهده داشته است.
    Official discography, barf · تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    این مجموعه حاصل بیش از چهل سال فعالیت فرهاد است که برای همسرش به یادگار گذاشته. بخشی از آثار موجود در این مجموعه، طرح اولیه آهنگ هایی است که فرهاد در نظر داشت در آلبومی منتشر سازد. این طرح ها به هنگام تمرین در منزل ضبط شده و به همین دلیل همسر او با توجه به حساسیت فرهاد در مورد کیفیت آثارش، علاقه ای به انتشار آنها نداشت. اما چون عدم انتشار این طرح ها، گونه ای به حبس کشیدن آنها بود، او حاضر به قسمت کردن تمامی این گنجینه با دوستداران فرهاد شده است.
    Official discography, archive-sketches · تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    فرهاد پیش از دریافت مجوز برای انتشار اولین آلبوم اش پس از انقلاب، کنسرتی در سال 1371 در وین اتریش برگزار کرد. او در این کنسرت علاوه بر اجرای زنده آثار قدیمی، سه قطعه که هنوز منتشر نشده بود را برای اولین بار اجرا کرد: کوچ بنفشه ها، خیال خوشی و خواب در بیداری. این کنسرت به صورت صوتی ضبط شده است و در سال 1399 به همت امید هاشملو پس از ریمستر و پالایش صدا منتشر شد.
    Official discography, vienna · تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    در آذرماه سال 1377 کنسرتی در هتل شهر تهران برای فرهاد ترتیب داده شد. این کنسرت قرار بود با ظرفیت 150 نفر در دو دوشب برگزار شود. اما متولیان امر برای هر شب بیش از 350 صندلی رزرو فروخته بودند و علاوه بر آن عده ای هم بصورت سرپا در این کنسرت حضور پیدا کردند. بلیت های این کنسرت پر حاشیه در اولین ساعات فروش تمام شد و بسیاری طرفداران به ناچار در بازار سیاه بلیت را پنج برابر قیمت واقعی خریداری کردند. با تمام این حواشی، خوشبختانه این کنسرت با کیفیت مطلوبی ضبط شد (تنها بصورت صوتی) . این تنها کنسرتی بود که فرهاد آهنگ های کتیبه و گاندی را بصورت زنده اجرا کرد.
    Official discography, tehran · تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    سال ضبط : 1346 تا 1381 سال انتشار : 1382 ناشر : Red Line - Switzerland در قالب 5 سی دی + دفترچه
    Official discography, archive-dates · تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    این مجموعه متشكل از سه آلبوم به زبان فارسي(سبز و سفيد و خط خطي - بازم صداي ني مياد – به گفتگوي تو) و دو آلبوم به زبانهاي غیر فارسی شامل انگليسي، فرانسوي، آلماني، ارمني و روسي است (Alba - Phoenix).
    Official discography, archive-discs · تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    "159 فرهاد" با آهنگ "يه جو شانس "از فيلم "بانوي زيباي من "(اولين اثر ضبط شده فرهاد) آغاز ميشود و با آهنگ "بانوي گيسو حنايي" (كه در واقع وداع فرهاد با همسرش است) خاتمه مي يابد. به منظور آشنايي هرچه بيشتر با ابعاد شخصیت فرهاد چند قطعه از معدود گفتگوهاي او با رسانه ها نيز در اين مجموعه به کوشش خانم فریده رهنما گنجانده شده است . همچنين متن كليه اشعار "159 فرهاد" در قالب يك دفتر شعر ، اين مجموعه را همراهي مي كند. گفتني است رضا عابديني، گرافيست برجسته ايراني، براي هر يك از اشعار اين دفتر شعر يك طرح گرافيكي خلق كرده است. به منظور ارتقاء کیفیت، این مجموعه در خارج از ایران و توسط شرکت Red Line تکثیر شده است .
    Official discography, archive-presentation · تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    ناهید مهراد، خواهر فرهاد که ساکن لندن بود در نامه ای لیستی از چند آهنگ محبوبش را ذکر کرده و از برادرش فرهاد خواسته بود این آهنگ ها را برای او بازخوانی و روی نوار کاست به لندن ارسال کند. در میان این لیست قطعاتی به زبان های انگلیسی،فرانسه، ایتالیایی، اسپانیایی به چشم میخورد. خوشبختانه خواهر فرهاد این نوار کاست را در تمام این سالها حفظ کرده و برای اولین بار در سال 1387 آن را در اختیار همسر فرهاد گذاشت.
    Official discography, nahid · تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    این قطعات با نام آلبوم "از دورها" در آن سال بصورت غیر رسمی و محدود منتشر شد اما از کیفیت صدای مطلوبی برخوردار نبود و بنابراین همسر فرهاد پخش آن را متوقف کرد. در سال 1404 این قطعات با کیفیتی نسبتا بهتر با نام آلبوم جدید "Sweet as you are" منتشر شد.
    Official discography, sweet · تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    خواب در بیداری سال ضبط : 1369 تا 1372 سال انتشار : 1372
    تاریخ مراجعه: ۲۷ مهر ۱۴۰۵
    این آلبوم در زمان انتشار در سال 1373 برای مدتی تبدیل به پرفروش ترین آلبوم در ایران شد.
    تاریخ مراجعه: ۲۷ مهر ۱۴۰۵
    https://music.apple.com/us/album/khab-dar-bidari/1801057197
    تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    https://open.spotify.com/album/1rIHwsvXTQwgoom8axqr5K
    تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    https://www.youtube.com/playlist?list=OLAK5uy_kqEAiAKSW2XcLV2lGTHDMRcqg60ogr3Fg
    تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    برف سال ضبط : 1373 تا 1376 سال انتشار : 1376
    تاریخ مراجعه: ۲۷ مهر ۱۴۰۵
    https://music.apple.com/us/album/barf/1798706878
    تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    https://open.spotify.com/album/4CLMNSmbaiM4OtfVD4KmZf
    تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    https://www.youtube.com/playlist?list=OLAK5uy_mbgInAdZ9Atgxu97mQdAmsJW7xHQx8PgQ
    تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    آثار فرهاد مهراد
    تاریخ مراجعه: ۲۷ مهر ۱۴۰۵
    https://www.farhadmehrad.org/images/Poster159.jpg
    تاریخ مراجعه: ۲۷ مهر ۱۴۰۵
    مجموعه 159 فرهاد سال ضبط : 1346 تا 1381 سال انتشار : 1382
    تاریخ مراجعه: ۲۷ مهر ۱۴۰۵
    ناشر : Red Line - Switzerland
    تاریخ مراجعه: ۲۷ مهر ۱۴۰۵
    https://www.farhadmehrad.org/images/vienna-concert-farhad.jpg
    تاریخ مراجعه: ۲۷ مهر ۱۴۰۵
    کنسرت فرهاد - وین سال ضبط : 1371 سال انتشار : 1399
    تاریخ مراجعه: ۲۷ مهر ۱۴۰۵
    https://music.apple.com/us/album/live-in-vienna-1993/1801061225
    تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    https://open.spotify.com/album/3KcVLygRnSihVizHVVfGEf
    تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    https://www.youtube.com/playlist?list=OLAK5uy_krwGrV7MC3HVEkkubZKAGJ0w1oSANT28Q
    تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    مرد تنها سال ضبط : 1349 تا 1357 سال انتشار : 1400
    تاریخ مراجعه: ۲۷ مهر ۱۴۰۵
    https://music.apple.com/us/album/mard-e-tanha/1801042661
    تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    https://open.spotify.com/album/5n4WxaXLUxVK8ar4bOXiPT
    تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    https://www.youtube.com/playlist?list=OLAK5uy_lnT7D0jWDaGeFK52Hjk8xrSLOPudt7AfA
    تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    https://www.farhadmehrad.org/images/concert-farhad-tehran.jpg
    تاریخ مراجعه: ۲۷ مهر ۱۴۰۵
    کنسرت فرهاد- تهران سال ضبط : 1377 سال انتشار : 1400
    تاریخ مراجعه: ۲۷ مهر ۱۴۰۵
    https://music.apple.com/us/album/live-in-tehran-1998/1801060614
    تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    https://open.spotify.com/album/7548LkgcGdbnAKFURJk8uv
    تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    https://www.youtube.com/playlist?list=OLAK5uy_m05cwAJqA5Jz3tLjNsBbqvFSDiY3_2ehk
    تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    https://www.farhadmehrad.org/images/Farhad-in-Black-Cats-Studio-B-Show.jpg
    تاریخ مراجعه: ۲۷ مهر ۱۴۰۵
    Farhad in Black Cats: Studio B Show سال ضبط : دهه 40 خورشیدی سال انتشار : 1401
    تاریخ مراجعه: ۲۷ مهر ۱۴۰۵
    https://music.apple.com/us/album/farhad-in-black-cats-studio-b-show/1796262470
    تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    https://open.spotify.com/album/34KDQwXp10t1w2aEwR7jc6
    تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    https://www.youtube.com/playlist?list=OLAK5uy_mmGUhX4w3MLJaQwG6-FK5touQ-MKhqz1w
    تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    https://www.farhadmehrad.org/images/Echoes%20of%20My%20Mind.jpg
    تاریخ مراجعه: ۲۷ مهر ۱۴۰۵
    ECHOES OF MY MIND سال ضبط : 1363 سال انتشار : 1402
    تاریخ مراجعه: ۲۷ مهر ۱۴۰۵
    https://music.apple.com/us/album/echoes-of-my-mind/1799996866
    تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    https://open.spotify.com/album/2qIlYNLIp2LSuILBB0spEL
    تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    https://www.youtube.com/playlist?list=OLAK5uy_kGvfLfr4toJG116INtnOL5DGmHUqCNwRk
    تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    https://www.farhadmehrad.org/images/vol3-studio.png
    تاریخ مراجعه: ۲۷ مهر ۱۴۰۵
    The Covers Collection III: Studio Sketches سال ضبط : 2025 سال انتشار : 2025
    تاریخ مراجعه: ۲۷ مهر ۱۴۰۵
    https://music.apple.com/us/album/the-covers-collection-iii-studio-sketches/1828524590
    تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    https://open.spotify.com/album/5XfSRm5qAdwYFtl3dlXr9J
    تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    https://www.youtube.com/playlist?list=OLAK5uy_koE-ijhX0AB1jiuJ1dUlVlFJaWF1D-xfE
    تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    https://www.farhadmehrad.org/images/vol2-home.png
    تاریخ مراجعه: ۲۷ مهر ۱۴۰۵
    The Covers Collection II: Whispers at Home سال ضبط : 2025 سال انتشار : 2025
    تاریخ مراجعه: ۲۷ مهر ۱۴۰۵
    https://music.apple.com/tr/album/the-covers-collection-ii-whispers-at-home/1827086097
    تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    https://open.spotify.com/album/2tkofgkH9ufCMfql1Jo5Kr
    تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    https://www.youtube.com/playlist?list=OLAK5uy_lC130LV_sfVXZbAemUv2CwxQTiJZV4uQw
    تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    https://www.farhadmehrad.org/images/vol1-youth%20echoes.png
    تاریخ مراجعه: ۲۷ مهر ۱۴۰۵
    The Covers Collection I: Youth Echoes سال ضبط : 2025 سال انتشار : 2025
    تاریخ مراجعه: ۲۷ مهر ۱۴۰۵
    https://open.spotify.com/album/08rk7VxH9hTWrGrCjeDh9q
    تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    https://www.youtube.com/playlist?list=OLAK5uy_m3sk8kwpRVgvKh4gPvB6-14wMQ3-1k0mo
    تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    https://www.farhadmehrad.org/images/Sweet%20as%20You%20Are.jpg
    تاریخ مراجعه: ۲۷ مهر ۱۴۰۵
    SWEET AS YOU ARE سال ضبط : 1346 سال انتشار : 1404
    تاریخ مراجعه: ۲۷ مهر ۱۴۰۵
    https://music.apple.com/us/album/sweet-as-you-are/1812030030
    تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    https://open.spotify.com/album/6UIpmmTKgPp5nTcaVeKOQV
    تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    https://www.youtube.com/playlist?list=OLAK5uy_ngc2orvJHoPaztEkFeSQz_dmVkcO52kb0
    تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
  8. ۸
    خواب فرهاد در بیداری
    ۱۵ نقل‌قول
    فرهاد در مصاحبه ای در پاسخ این پرسش که چگونه زبان انگلیسی را آن قدر خوب یاد گرفته توضیح می دهد آن قدر هم انگلیسی بلد نیست و نوع تلفظ و لهجه اش این تلقی را در مخاطب به وجود می آورد که خیلی خوب انگلیسی می داند و در ادامه توضیح می دهد: «چه وقتی فارسی می خونم که زبان مادری مه و چه وقتی انگلیسی می خونم... حساسیت دارم که طرفِ من فقط با یک بار گوش دادن بتونه تمام کلمات من رو بفهمه و بدونه که من چی می ،گم.» (کهندل۱۳۹۸ : ۸۳ )
    Amir Bahari, خواب فرهاد در بیداری, printed p. 30 (PDF p. 32) · تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    پس از خواندن چندین باره ی کتاب مسخ ، اثر کافکا ، با ترجمه ی ماندنی و همیشهِخواندنی هدای ت، صادق بزرگی که ادبیات جهان مدیون اوست، این ترانه را سرودم . نام همان کتاب را بر آن نهاده و ترانه را هم به همان دو بزرگ مرد پیشکش کردم.
    Amir Bahari, printed p. 119 (PDF p. 121) · تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    «کودکانه » ، « که بیشتر با عنوان بوی عیدی» شناخته می شود ، ترانه ای است ساده و سرراست درباره ی نوروز
    Amir Bahari, printed p. 130 (PDF p. 132) · تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    فرهاد از پنج مصرع این شعر استفاده کرد و خودش سه مصرع سرود تا فرم ترانه برای ملودی مطل و بش درست از .آب دربیاید
    Amir Bahari, printed p. 145 (PDF p. 147); selected text and additions · تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    ترانه ی آغاز براساس شعر «کهن بوم وِبر » مهدی اخوان ثالث بود که اینجا با عنوانِ «تو را »دوست دارم خوانده شد ، شعری در ستایش وطن.
    Amir Bahari, printed p. 145 (PDF p. 147); opening song · تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    فرهاد « خواب در بیداری » را براساس شعری از خو ئ ان رامون خ ی م نس128 .ساخت در واقع ، او شعر خیمنس را دست مایه قرار داد و براساس آن شعر جدیدی سرود که متن ترانه ی « خواب در بیداری » است
    Amir Bahari, خواب فرهاد در بیداری, printed p. 146 (PDF p. 148) · تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    فرهاد یکی از معدود کسانی است که سراغ شعری از کدکنی رفت و البته تغییرات زیادی در متن شعر اعمال کرد تا با ملودی مدنظرش .همگن شود در واقع ، کاری که فرهاد با «کوچ بنفشه هاً» کرد تقریبا مشابه کاری بود که با شعر خیمنس :کردِبازسرایی مناسب میزان های موسیقی ا .ی که ساخته بود
    Amir Bahari, printed p. 150 (PDF p. 152) · تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    وقتی در۱۰ دی ۱۳۷۳ ، بعد از شانزده سال ، در س ینما ،سپیده روی صحنه رفت
    Amir Bahari, printed p. 125 (PDF p. 127); differs from BBC’s 9 Dey · تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    آلبوم برف ۱۳۷۷ .در ایران منتشر شد
    Amir Bahari, printed p. 151 (PDF p. 153), Iranian publication · تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    آلبوم با ترانه ای به همین نام آغاز می شد ، ترانه ای که براساس شعری از نیما ساخته شده بود
    Amir Bahari, printed p. 151 (PDF p. 153), title song · تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    فرهاد امکانات اقتصادی این را نداشت که آلبوم را آن گونه که دوست داشت با ارکستر به سر انجام برساند . درنتیجه ، آندرانیک در آمریکا با استفاده از سینتی سایزر و صداهای سمپل (پیش )ساخته کار را تنظیم کرد و به سرانجام رساند.
    Amir Bahari, printed p. 151 (PDF p. 153), electronic arrangements · تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    نکته ی دیگر اینکه فرهاد هم نسخه ی فارسی و هم انگ ل یسی ترانه را با همراهی گیتار ی که خود نواخته میًخواند. در فیلم هم تقریبا همین است ، منتها ارکستر ی زهی خیلی مالیم در پس زمینه قطعه را همراهی می کند ، اما در اجرای فرهاد در آلبوم برف قطعه فقط همراهی .گیتار و آواز است
    Amir Bahari, printed p. 163 (PDF p. 165) · تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    «کتیبه» را فرهاد ، به روایت همسرش ، به این خاطر چنین نام نهاد که اولین بار شعر را بر سنگ قبر فریدون رهنما دید.
    Amir Bahari, printed p. 154 (PDF p. 156) · تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    فرهاد شعر خویی را برای خواندن و آهنگ ساز ی تغییر زیادی داد ، شبیه کاری که با شعر خیمنس »در «خواب در بیداری کرده بود ، یعنی بیش از آن تغییراتی که ِدر «برف » نیما یا «کوچ بنفشه ها »ی کدکنی اعمال کرده بود. بخش عمده ی شعر را حذف کرد و در بسیاری از بخش ها دست برد .
    Amir Bahari, خواب فرهاد در بیداری, printed p. 162 (PDF p. 164) · تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    «بانوی گیسوحنایی » شعر مشهور ناظم حکمت (به ترجمه ی احمد پوری ) با صدای فرهاد بود . 157 کتاب اول ین بار در سال ۱۳۷۳ ترجمه شد ، ولی این گزیده اشعار ناظم حکمت اواخر۱۳۷۸ نظر فرهاد را جلب کرد (کهندل ، ۱۳۹۸ : ۱۸۳ ) . فرهاد شعر را کوتاه کرد و ساختار کلی آن را تغییراتی ب ن یادین داد. عبارت «بانوی گیسوحنایی » را ناظم حکمت در انتهای شعرش استفاده می کند و فرهاد این عبارت خطابی را به آغاز می آورد و توصیفات عاشقانه را در پی ا ش می نویسد و دوباره در انتها تکرار می .کند او مثل دیگر تجربه های ش نوعی بازسرایی یا ترجمه ی .آزاد انجام داده است فرهاد مت أ ثر از موسیقی تانگو برای این شعر آهنگ ساز ی کرده است . قطعه ای با فورته پیانوهای پی درپی که کوبندگی متعارف موسیقی تانگو را ندارد و حالی تغزلی پیدا کرده است . اجرای ترانه خانگی و با کیفیت ی ضعیف است
    Amir Bahari, printed p. 166 (PDF p. 168) · تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
  9. ۹
    فرهاد؛ طلوع و غروب «مرد تنها» · BBC News فارسی
    ۶ نقل‌قول
    فرهاد در تابستان ۵۸ با پوران گلفام آشنا شد و در مرداد سال ۶۰ با او ازدواج کرد. در ۲۱ سالی که فرهاد با پوران گلفام زندگی کرد، مسئولیت گرفتن مجوز آلبوم‌ها و هماهنگ کردن برنامه‌هایش عمدتا با او بود.
    BBC Persian profile, bbc-pooran · تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    در همان سال‌ها در دوبله فیلم موزیکال «بانوی زیبای من»، یکی از ترانه‌های فیلم را (با عنوان «اگه یه جو شانس داشتیم») اجرا کرد، گرچه بعدها وقتی در مصاحبه‌ها از او می‌خواستند اولین آهنگی را که به فارسی خوانده نام ببرد، به این آهنگ اشاره‌ای نمی‌کرد.
    BBC Persian profile, bbc-dubbing · تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    منفردزاده که صدای فرهاد را در کوچینی شنیده بود به سراغ او رفت. اما فرهاد، که به گفته خودش فکر می‌کرد صدایش برای ترانه‌های فارسی مناسب نیست، قصد نداشت فارسی بخواند. نهایتا منفردزاده به او قول داد که اگر فرهاد محصول کار را دوست نداشت او نوار را کلا پاک خواهد کرد و سراغ خواننده دیگری خواهد رفت. فرهاد، ترانه «مرد تنها» را به همراه ارکستر زنده در استودیو ضبط کرد و وقتی کار تمام شد از محصول کار راضی بود.
    BBC Persian profile, bbc-mard · تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    اسنفدیار منفرزاده می‌گوید زمانی که از شهیار قنبری خواست ترانه‌ای در مورد دلگیر بودن غروب جمعه بسراید و از فرهاد خواست این ترانه را بخواند، به آنها نگفت که این آهنگ را برای سیاهکل ساخته و این موضوع فقط در ذهن او بوده است. فرهاد هم در مصاحبه‌ای تایید کرده که با این‌که با توجه به جو زمانه و گرایش‌های منفردزاده حدس‌هایی می‌زده اما هیچ وقت در این مورد صحبتی بین آنها نشده است.
    BBC Persian profile, bbc-jomeh · تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    اسفندیار منفردزاده روز یکشنبه ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ آهنگی ساخت روی شعر «وحدت» سیاوش کسرایی. روز ۲۵ بهمن با فرهاد آن را ضبط کرد و روز پنج‌شنبه ۲۶ بهمن، که مصادف بود با تولد پیامبر اسلام، آن را برای پخش به تلویزیون برد.
    BBC, Vahdat chronology; differs from VOA’s 23 Bahman · تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    مسئولان وزارت ارشاد برای صدور مجوز شرایطی مطرح کردند. از جمله این‌که هیچ‌گونه تبلیغی برای این کنسرت نشود، بلیت چاپی برای کنسرت صادر نشود، از کنسرت عکس یا فیلم برداشته نشود، ترانه «گنجشکک اشی‌مشی» خوانده نشود (بخاطر این‌که آخر ترانه آمده «کی می‌خوره؟ حاکم‌باشی») و این‌که کنسرت در شبی برگزار شود که مناسبت مذهبی باشد. نهایتا مجوز کنسرت برای جمعه ۹ دی ۱۳۷۳ که هم شب بعثت پیامبر اسلام بود و هم شب سال نوی مسیحیان، در سینما سپیده تهران صادر شد. بلیت‌ها که به قیمت ۲۵۰۰ تومان فروخته می‌شدند در کمتر از سه روز فروش رفتند. سرانجام فرهاد برای اولین بار در ایران بعد از انقلاب در مقابل چند صد تماشاچی که سالن سینما سپیده را پر کرده بودند، روی صحنه رفت، و البته گنجشکک اشی مشی را هم خواند.
    BBC Persian profile, bbc-sepideh · تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
  10. ۱۰
    زندگی‌نامه اسفندیار منفردزاده
    ۹ نقل‌قول
    ساخت و تنظیم و ضبط موسیقی متن فیلم «رضا موتوری» (کارگردان: مسعود کیمیایی) در این فیلم برای اولین بار از «ترانه‌» برای موسیقی متن فیلم استفاده کرد. (ترانه‌ی «مرد تنها»: شاعر: شهیار قنبری، خواننده: فرهاد)
    Official chronology, 1349 summer · تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    ساخت و تنظیم و ضبط موسیقی متن فیلم «خداحافظ رفیق» (کارگردان: امیر نادری) و ساخت و تنظیم آهنگ و ضبط ترانه‌ی «جمعه» برای موسیقی متن این فیلم (شاعر: شهیار قنبری، خواننده: فرهاد)
    Official chronology, 1349 winter · تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    تنظیم موسیقی و ضبط دوباره‌ی موسیقی ترانه‌ی «جمعه» (شعر: شهیار قنبری، صدا: فرهاد) به مناسبت «جمعه ۱۷ شهریور» با نام «جمعه برای جمعه»
    Official chronology, 1357 · تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    ساخت و تنظیم موسیقی ترانه‌ی «کودکانه» (شعر: شهیار قنبری، صدا: فرهاد) و طراحی جلد کاست آن.
    Official chronology, 1355 · تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    ساخت و تنظیم موسیقی متن فیلم «گوزن‌ها» (کارگردان: مسعود کیمیایی)؛ به کارگیری ترانه‌ی «گنجیشگک اشی‌مشی» برای موسیقی متن این فیلم (کلام: برگرفته از مَتَل قدیمی، صدا: پری زنگنه)
    Official composer chronology, 1353 · تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    تنظیم دوباره‌ی موسیقی ترانه‌ی‌ «گنجیشگک اشی‌مشی» برای اجرایی دیگر با صدای فرهاد.
    Official chronology, 1355 · تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    ساخت و تنظیم موسیقی متن فیلم «ماهی‌ها در خاک می‌میرند» (کارگردان: فرزان دلجو و امیرمجاهد)؛ به کارگیری ترانه‌ی «سقف» برای موسیقی متن این فیلم (شعر: ایرج جنتی عطایی، صدا: فرهاد)
    Official chronology, 1356 · تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    تنظیم موسیقی و ضبط ترانه‌ی «شبانه ۲» با صدای فرهاد در شهریور ۱۳۵۷ ممکن شد.
    Official chronology, 1357 · تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    ساخت و تنظیم موسیقی ترانه‌ی «وحدت» (شعر: سیاوش کسرایی، صدا: فرهاد)
    Official chronology, 1357 · تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
  11. ۱۱
    فرهاد مهراد از «کوچینی» در تهران تا «تیه» در پاریس؛ خواننده معترضی که بعد از انقلاب ۵۷ ممنوع‌الکار شد · Voice of America
    ۳ نقل‌قول
    بعد از درگذشت این هنرمند،‌ تعدادی از ترانه‌های او به خصوص ترانه «کودکانه» که به «بوی عیدی» نیز معروف است و ترانه «گنجشکک اشی مشی» از صدا‌و‌سیمای جمهوری اسلامی پخش شد.
    VOA, paragraph following death and burial · تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    در زمستان ۱۳۵۷ ترانهٔ انقلابی «وحدت» معروف به «محمد» را خواند، ترانه‌ای با همکاری سیاوش کسرایی و اسفندیار منفردزاده که درست یک‌ روز بعد از انقلاب در ایران، یعنی در روز ۲۳ بهمن ۵۷، در ستایش آزادی و آزادگی از تلویزیون ملّی آن روزگار پخش شد.
    VOA, Vahdat paragraph; BBC gives a different broadcast day · تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    ‌پوران گلفام همسر فرهاد مهراد در سال ۱۳۹۱ موزه‌ای از وسایل شخصی او را تحت عنوان «خانهٔ فرهاد» در موزه سینما واقع در باغ فردوس تهران، برپا کرد تا میزبان دوست‌داران این هنرمند باشد.
    VOA, final paragraph · تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
  12. ۱۲
    Khab Dar Bidari - Album by Farhad Mehrad - Apple Music · Apple Music
    ۳ نقل‌قول
    Khab Dar Bidari - Album by Farhad Mehrad - Apple Music
    تاریخ مراجعه: ۲۷ مهر ۱۴۰۵
    https://is1-ssl.mzstatic.com/image/thumb/Music211/v4/71/4a/74/714a7473-a7a5-f0b5-6a2b-7a81bc0ca7bd/197188076986_cover.jpg/632x632bb.webp
    تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    ‎Khab Dar Bidari - Album by Farhad Mehrad - Apple Music
    تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
  13. ۱۳
    Khab Dar Bidari by Farhad Mehrad · Qobuz
    یک نقل‌قول
    1 To Ra Doost Daram Buy track 00:01:33 Mehdi Akhavan-Sales, Lyricist - Farhad Mehrad, Producer, Writer, MainArtist 2021 Pooran Golfam 2021 Pooran Golfam 2 Khab Dar Bidari Buy track 00:06:21 Juan Ramon Jimenez, Lyricist - Farhad Mehrad, Producer, Writer, MainArtist 2021 Pooran Golfam 2021 Pooran Golfam 3 Khial-e Khoshi Buy track 00:03:49 William Shakespeare , Lyricist - Farhad Mehrad, Producer, Writer, MainArtist - Hossein Elahi Ghomshei, Lyricist 2021 Pooran Golfam 2021 Pooran Golfam 4 Gonjeshkak Buy track 00:03:42 Esfandiar Monfaredzadeh, Writer - Farhad Mehrad, Producer, MainArtist 2021 Pooran Golfam 2021 Pooran Golfam 5 Najva Buy track 00:03:42 Shahyar Ghanbari, Lyricist - Esfandiar Monfaredzadeh, Writer - Farhad Mehrad, Producer, MainArtist 2021 Pooran Golfam 2021 Pooran Golfam 6 Mard-e Tanha Buy track 00:03:17 Shahyar Ghanbari, Lyricist - Esfandiar Monfaredzadeh, Writer - Farhad Mehrad, Producer, MainArtist 2021 Pooran Golfam 2021 Pooran Golfam 7 Don't Let Me Be Misunderstood Buy track 00:03:03 Gloria Caldwell, Writer - BENNIE BENJAMIN, Writer - Sol Marcus, Writer - Farhad Mehrad, Producer, MainArtist 2021 Pooran Golfam 2021 Pooran Golfam 8 Kooch-e Banafsheha Buy track 00:06:03 Mohammad Reza Shafiei Kadkani, Lyricist - Farhad Mehrad, Producer, Writer, MainArtist 2021 Pooran Golfam 2021 Pooran Golfam 9 Yesterday When I Was Young Buy track 00:03:56 Charles Aznavour, Composer, Lyricist - Herbert Kretzmer, Composer, Lyricist - Farhad Mehrad, Producer, MainArtist 2021 Pooran Golfam 2021 Pooran Golfam 10 Windmills of Your Mind Buy track 00:04:24 Michel Legrand, Composer - Alan Bergman, Lyricist - Marlyn Bergman, Lyricist - Farhad Mehrad, Producer, MainArtist 2021 Pooran Golfam 2021 Pooran Golfam 11 Unchained Melody Buy track 00:04:06 Alex North, Writer - HY ZARET, Writer - Farhad Mehrad, Producer, MainArtist 2021 Pooran Golfam 2021 Pooran Golfam 12 Yesterday Buy track 00:03:14 John Lennon, Writer - Paul Mccartney, Writer - Farhad Mehrad, Producer, MainArtist 2021 Pooran Golfam 2021 Pooran Golfam 13 Hey! That's No Way to Say Goodbye Buy track 00:02:41 Leonard Cohen, Writer - Farhad Mehrad, Producer, MainArtist 2021 Pooran Golfam 2021 Pooran Golfam 14 To Ra Doost Daram, Pt. 2 Buy track 00:01:32 Mehdi Akhavan-Sales, Writer - Farhad Mehrad, Producer, Writer, MainArtist
    Qobuz, complete 14-track title and credit block, current digital edition · تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
  14. ۱۴
    Listen to Khab Dar Bidari - Album by Farhad Mehrad | Spotify · Spotify
    یک نقل‌قول
    Listen to Khab Dar Bidari - Album by Farhad Mehrad | Spotify
    تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
  15. ۱۵
    Khab Dar Bidari - YouTube · YouTube
    یک نقل‌قول
    Khab Dar Bidari - YouTube
    تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
  16. ۱۶
    Barf - Album by Farhad Mehrad - Apple Music · Apple Music
    ۳ نقل‌قول
    Barf - Album by Farhad Mehrad - Apple Music
    تاریخ مراجعه: ۲۷ مهر ۱۴۰۵
    https://is1-ssl.mzstatic.com/image/thumb/Music221/v4/92/fc/17/92fc175a-fa57-ece5-65f0-43c4aef6731e/197188097400_cover.jpg/632x632bb.webp
    تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    ‎Barf - Album by Farhad Mehrad - Apple Music
    تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
  17. ۱۷
    Listen to Barf - Album by Farhad Mehrad | Spotify · Spotify
    یک نقل‌قول
    Listen to Barf - Album by Farhad Mehrad | Spotify
    تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
  18. ۱۸
    Barf - YouTube · YouTube
    یک نقل‌قول
    Barf - YouTube
    تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
  19. ۱۹
    ‎Live in Vienna, 1993 - Album by Farhad Mehrad - Apple Music
    یک نقل‌قول
    ‎Live in Vienna, 1993 - Album by Farhad Mehrad - Apple Music
    تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
  20. ۲۰
    Listen to Live in Vienna, 1993 - Album by Farhad Mehrad | Spotify · Spotify
    یک نقل‌قول
    Listen to Live in Vienna, 1993 - Album by Farhad Mehrad | Spotify
    تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
  21. ۲۱
    Live in Vienna, 1993 - YouTube · YouTube
    یک نقل‌قول
    Live in Vienna, 1993 - YouTube
    تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
  22. ۲۲
    Mard-E Tanha - Album by Farhad Mehrad - Apple Music · Apple Music
    ۳ نقل‌قول
    Mard-E Tanha - Album by Farhad Mehrad - Apple Music
    تاریخ مراجعه: ۲۷ مهر ۱۴۰۵
    https://is1-ssl.mzstatic.com/image/thumb/Music221/v4/5c/19/73/5c19737b-bd05-9eb5-ea12-40491fed473c/197188092450_cover.jpg/632x632bb.webp
    تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
    ‎Mard-E Tanha - Album by Farhad Mehrad - Apple Music
    تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
  23. ۲۳
    Listen to Mard-E Tanha - Album by Farhad Mehrad | Spotify · Spotify
    یک نقل‌قول
    Listen to Mard-E Tanha - Album by Farhad Mehrad | Spotify
    تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
  24. ۲۴
    Mard-E Tanha - YouTube · YouTube
    یک نقل‌قول
    Mard-E Tanha - YouTube
    تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
  25. ۲۵
    ‎Live In Tehran, 1998 - Album by Farhad Mehrad - Apple Music
    یک نقل‌قول
    ‎Live In Tehran, 1998 - Album by Farhad Mehrad - Apple Music
    تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
  26. ۲۶
    Listen to Live In Tehran, 1998 - Album by Farhad Mehrad | Spotify · Spotify
    یک نقل‌قول
    Listen to Live In Tehran, 1998 - Album by Farhad Mehrad | Spotify
    تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
  27. ۲۷
    Live In Tehran, 1998 - YouTube · YouTube
    یک نقل‌قول
    Live In Tehran, 1998 - YouTube
    تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
  28. ۲۸
    ‎Farhad in Black Cats: Studio B Show - Album by Farhad Mehrad - Apple Music
    یک نقل‌قول
    ‎Farhad in Black Cats: Studio B Show - Album by Farhad Mehrad - Apple Music
    تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
  29. ۲۹
    Listen to Farhad in Black Cats: Studio B Show - Album by Farhad Mehrad | Spotify · Spotify
    یک نقل‌قول
    Listen to Farhad in Black Cats: Studio B Show - Album by Farhad Mehrad | Spotify
    تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
  30. ۳۰
    Farhad in Black Cats: Studio B Show - YouTube · YouTube
    یک نقل‌قول
    Farhad in Black Cats: Studio B Show - YouTube
    تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
  31. ۳۱
    ‎Echoes of My Mind - Album by Farhad Mehrad - Apple Music
    یک نقل‌قول
    ‎Echoes of My Mind - Album by Farhad Mehrad - Apple Music
    تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
  32. ۳۲
    Listen to Echoes of My Mind - Album by Farhad Mehrad | Spotify · Spotify
    یک نقل‌قول
    Listen to Echoes of My Mind - Album by Farhad Mehrad | Spotify
    تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
  33. ۳۳
    Echoes of My Mind - YouTube · YouTube
    یک نقل‌قول
    Echoes of My Mind - YouTube
    تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
  34. ۳۴
    ‎The Covers Collection III: Studio Sketches - Album by Farhad Mehrad - Apple Music
    یک نقل‌قول
    ‎The Covers Collection III: Studio Sketches - Album by Farhad Mehrad - Apple Music
    تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
  35. ۳۵
    Listen to The Covers Collection III: Studio Sketches - Album by Farhad Mehrad | Spotify · Spotify
    یک نقل‌قول
    Listen to The Covers Collection III: Studio Sketches - Album by Farhad Mehrad | Spotify
    تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
  36. ۳۶
    The Covers Collection III: Studio Sketches - YouTube · YouTube
    یک نقل‌قول
    The Covers Collection III: Studio Sketches - YouTube
    تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
  37. ۳۷
    ‎The Covers Collection II: Whispers at Home - Album by Farhad Mehrad - Apple Music · Apple Music
    یک نقل‌قول
    ‎The Covers Collection II: Whispers at Home - Album by Farhad Mehrad - Apple Music
    تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
  38. ۳۸
    Listen to The Covers Collection II: Whispers at Home - Album by Farhad Mehrad | Spotify · Spotify
    یک نقل‌قول
    Listen to The Covers Collection II: Whispers at Home - Album by Farhad Mehrad | Spotify
    تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
  39. ۳۹
    The Covers Collection II: Whispers at Home - YouTube · YouTube
    یک نقل‌قول
    The Covers Collection II: Whispers at Home - YouTube
    تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
  40. ۴۰
    Listen to The Covers Collection I: Youth Echoes - Album by Farhad Mehrad | Spotify · Spotify
    یک نقل‌قول
    Listen to The Covers Collection I: Youth Echoes - Album by Farhad Mehrad | Spotify
    تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
  41. ۴۱
    The Covers Collection I: Youth Echoes - YouTube · YouTube
    یک نقل‌قول
    The Covers Collection I: Youth Echoes - YouTube
    تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
  42. ۴۲
    ‎Sweet as You Are - Album by Farhad Mehrad - Apple Music
    یک نقل‌قول
    ‎Sweet as You Are - Album by Farhad Mehrad - Apple Music
    تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
  43. ۴۳
    Listen to Sweet as You Are - Album by Farhad Mehrad | Spotify · Spotify
    یک نقل‌قول
    Listen to Sweet as You Are - Album by Farhad Mehrad | Spotify
    تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
  44. ۴۴
    Sweet as You Are - YouTube · YouTube
    یک نقل‌قول
    Sweet as You Are - YouTube
    تاریخ مراجعه: ۱ آبان ۱۴۰۵
فرهاد مهراد